ks. Jerzy Trzanowski

1592-1637

Trzanowski Jerzy, ks. (1592-1637), duchowny na Śląsku Cieszyńskim, wybitny pisarz religijny.

Urodził się 9 kwietnia 1592 r. w Cieszynie jako syn kotlarza. Nauki pobierał w Cieszynie, od 1605 r. w Gubinie na Łużycach i w Kołobrzegu. Studia uniwersyteckie odbył w Wittenberdze w l. 1607-11. Następnie uczył w gimnazjum św. Mikołaja w Pradze, będąc także nauczycielem domowym, a od 1614 r. w Holeszowie na Morawach. W 1615 r. przeniósł się jako rektor szkoły do Wałaskiego Międzyrzecza również na Morawach, gdzie w następnym roku, po ordynacji w Oleśnicy k. Wrocławia, został diakonem, a po kilku miesiącach, w 1616 r. pastorem. Wówczas rozpoczął pracę pisarską. W okresie wojny 30-letniej parafia uległa zniszczeniu, a on sam był przez kilka tygodni więziony. W wyniku zarazy na Morawach w 1624 r. stracił dzieci. W tym samym roku dekretem cesarskim zabroniono działalności Kościoła Ewangelickiego we wszystkich krajach habsburskich. Początkowo przebywał w Cieszynie, a w l. 1626-29 był nadwornym kaznodzieją u barona Jana Sunegha, później także proboszczem w Bielsku; tam powstały jego ody łacińskie. Na skutek działalności likwidacyjnej hr. Dohny, musiał jednak w 1629 r. uciekać na Słowację. Został najpierw kaznodzieją na zamku Orawskim, gdzie pracował nad pieśniami do Cithary i modlitwami do Phialy. Był już wówczas znany jako znakomity kaznodzieja, pisarz i poeta. W 1631 r. powołano go na proboszcza w Świętym Mikulaszu na Liptowie w Słowacji, gdzie ukończył i wydał swe dzieła. Tam też zmarł 29 maja 1637 r. Pozostawił po sobie jako największe swe dzieła następujące pozycje: Ody łacińskie (Brzeg 1629), Phiala adoramentorum (Czara modlitw) z 1635 r., przede wszystkim w 1636 r. Cithara sanctorum (Pieśni duchowne), kancjonał napisany w dialekcie morawskim, zawierający 402 pieśni. Doczekał się on aż ok. 150 wydań, ostatnie w Liptowskim Mikulaszu w 1932 r. Kancjonał ten, zwany popularnie kancjonałem Trzanowskiego, stał się w okresie ucisku kontrreformacyjnego na Śląsku Cieszyńskim jedną z podstawowych, obok tzw. Dambrówki (postylli ks. Samuela Dambrowskiego) ksiąg, które pozwoliły przetrwać miejscowym ewangelikom ten najcięższy okres. Na Słowacji używany był jeszcze przed II wojną światową, a na Śląsku Cieszyńskim został wyparty pod koniec XIX w. przez kancjonał ks. Jerzego Heczki (w Wiśle używano go do 1922 r.). Jego pomnik stoi w Liptowskim Mikulaszu, a w 1992 r. odsłonięto pomnik na placu kościelnym w Cieszynie.