ks. Franciszek Michejda

1848-1921

Michejda Franciszek, ks. (1848-1921), senior Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego na Śląsku Cieszyńskim, działacz społeczny i narodowy. Chłopska rodzina Michejdów z Zaolzia pochodzi ze wsi Olbrachcice położonej na południowo-wschodnim obrzeżu zagłębia ostrawsko-karwińskiego. Dopiero sześciu synów światłego rolnika Franciszka Michejdy (1822-1875), który brał udział w deputacji do Wiednia w 1861 r., domagającej się równouprawnienia języka polskiego na Śląsku Cieszyńskim, zapoczątkowało szeroką i owocną działalność rodziny, która wydała w drugiej połowie XIX w. wielu wybitnych patriotów – bojowników o polskość Śląska Cieszyńskiego: lekarzy, prawników, duchownych ewangelickich.

Ks. Franciszek M. urodził się 3 października 1848 r. w Olbrachcicach pod Cieszynem, był bratem Jana Michejdy. Gimnazjum ewangelickie ukończył w Cieszynie w 1867 r.; był jednym ze współzałożycieli kółka „Wzajemność”, utworzonego w celu pogłębiania znajomości języka polskiego. Studia teologiczne odbywał w Wiedniu, gdzie został członkiem polskiego stowarzyszenia „Ognisko” i nauczycielem domowym, a następnie w Lipsku i Jenie. Po ukończeniu studiów w 1870 r. był wikariuszem w Bielsku, ordynowany został w 1871 r., a następnie przez 2 lata pracował w niemieckim zborze w Brygidowie k. Stryja. Związany z Cieszyńskiem wrócił tu w 1874 r. i został proboszczem w Nawsiu k. Jabłonkowa, gdzie pozostał już do śmierci. Równocześnie od grudnia 1918 do 1920 r. był seniorem nowo utworzonej diecezji śląskiej Kościoła Ewangelicko – Augsburskiego w Polsce. Rozwinął szeroką działalność społeczną, polityczną, narodową, publicystyczną i redakcyjną na rzecz polskości Śląska. Uważany był za ucznia i kontynuatora działalności ks. Leopolda M. Otto. Był znakomitym kaznodzieją. Założył i redagował wiele czasopism, m.in. dwumiesięcznik „Ewangelik” i dwutygodnik „Przyjaciel Ludu”, a także „Przegląd Polityczny”, „Przyjaciela Dziatek” i „Rolnika Śląskiego”. Z jego m.in. inicjatywy utworzono w 1906 r. Polskie Towarzystwo Wydawnicze i wydawano „Dziennik Cieszyński”. Był członkiem Czytelni Ludowej, Towarzystwa Rolniczego, Towarzystwa Oszczędności i Zaliczek, prezesem Towarzystwa Domu Narodowego, należał od początku do zarządu Macierzy Szkolnej dla Księstwa Cieszyńskiego. Był też członkiem Ligi Polskiej (później Ligi Narodowej) oraz Stronnictwa Demokratyczno-Narodowego. Swój program ideowo-polityczny wyłożył w broszurze Polscy ewangelicy (Cieszyn 1900). Był faktycznym ideowym przywódcą obozu narodowego na Śląsku Cieszyńskim. W 1884 r. został współzałożycielem Politycznego Towarzystwa Ludowego, ugrupowania przede wszystkim narodowego, stanowiącego przeciwwagę dla klerykalnego Związku Śląskich Katolików. Był współzałożycielem w 1881 r. i prezesem Towarzystwa Ewangelickiego Oświaty Ludowej, które wydawało polskie książki religijne i kalendarze ewangelickie, rozpowszechniane także poza Cieszyńskiem. Sam wiele pisał, tłumaczył i wydawał dla polskich ewangelików. Napisał kilka książek, m.in. historię zboru w Nawsiu (Cieszyn 1891) oraz liczne broszury, artykuły prasowe i referaty na temat działalności narodowej na Śląsku. Utrzymywał również bliskie kontakty z gazetami polsko-mazurskimi: „Gazetą Ludową” i „Gońcem Mazurskim”, wspierał materialnie Jana K. Sembrzyckiego w Ostródzie. Wchodził w skład utworzonego w Warszawie Komitetu Pomocy Mazurom. Poza tym aktywnie działał w wielu organizacjach i stowarzyszeniach pozaśląskich, sprawując w nich kierownicze funkcje. W sierpniu 1920 r. uzyskał od rządu czechosłowackiego zgodę na osobne istnienie polskich parafii ewangelickich na Śląsku Cieszyńskim po stronie czeskiej. Decyzja o podziale Śląska między Polskę i Czechosłowację źle wpłynęła na jego zdrowie. Zmarł w Nawsiu 12 lutego 1921 r. Jego pogrzeb zgromadził tysiące Polaków z obu części Śląska Cieszyńskiego i stał się wielką polską manifestacją. Wybitnymi działaczami narodowymi byli również jego synowie, m.in. prawnik Władysław i lekarz Tadeusz Michejdowie.