Jerzy Gajdzica

1777-1840

Gajdzica Jerzy (Jura) - rolnik, bibliofil.

Urodził się 19 grudnia 1777 r. w Cisownicy, wsi pod Cieszynem. Przez kilka lat tylko w zimowych miesiącach uczęszczał do jednoklasowej szkoły ewangelickiej w Ustroniu. Jako najstarszy syn 15-morgowego gazdy nie miał możliwości dalszego kształcenia się w Cieszynie. Gdy miał zaledwie 17 lat, ojciec odstąpił mu gospodarstwo. Zajął się furmaństwem i zaczął kursować na Słowacczyznę albo w kierunku Krakowa i Wieliczki. Wywoził sól, śląskie płótna albo wyroby huty ustrońskiej, przywoził zaś rudę miedzi, tytoń i kukurydzę. Na furmańskich postojach kupował i czytał książki, głównie religijne i historyczne. Jego bibliotekę według zachowanej spuścizny można szacować najskromniej na 60 pozycji. Sam oprawiał zakupione książki w deski i skórę, ozdobnie ją wytłaczając i okuwając. Pieczętował też swoje książki, umieszczając u dołu karty tytułowej własne nazwisko. Pieczęć z napisem „Jura Gajdzica” przygotowywał jako wklejki na osobnych karteczkach – stanowi to najstarszy chłopski ekslibris, sprzed 1812 r. Następne jego znaki pochodzą z 1812 r., dwa z 1817 r. i najmłodszy z 1821 r. Zachowały się one w książkach, które dawał każdemu ze swoich dziesięciorga dzieci jako dodatek do posagu. Odnalezione i opisane zostały przez Jana Wantułę. Był autorem pamiętnika (tzw. zapiśnika), który stanowi najstarszy znany ludowy pamiętnik. Zawiera on w pierwszej części kronikę wydarzeń historycznych, od roku 1211 po 1823. Napisał także drugą część, Dlo pamięci rodu ludzkiego. Zapiski te podają lokalne wydarzenia historyczne z lat 1805-24, zawierają też interesujące uwagi dotyczące np. pogody, nieurodzaju, drożyzny czy chorób. Drugą część kroniki stanowi odpis krążącej wśród ludu Kroniki cieszyńskiej, którą uzupełniał własnymi wstawkami i prowadził do roku 1812. Na uwagę zasługuje fakt, że pamiętnik pochodzi z okresu, gdy wieś pogrążona była w analfabetyzmie. Na cieszyńskim pograniczu w tych czasach szybciej dokonywały się procesy cywilizacyjne. Zmarł w 1840 r.