Jan Gawlas

1901-1965

Gawlas Jan (1901-1965), kompozytor.

Urodził się 27 grudnia 1901 r. w Dolnym Żukowie na Zaolziu w rodzinie ubogiego rzemieślnika. Po ukończeniu seminarium nauczycielskiego w Cieszynie w 1921 r., podjął pracę w Bobrku pod Cieszynem jako nauczyciel. Stosunkowo szybko dał się poznać jako kapelmistrz oraz kompozytor utworów opartych na motywach śląskich. Jego kompozycja Polowanie zwróciła uwagę znanych polskich kompozytorów (m.in. Piotra Maszyńskiego i Henryka Opieńskiego). Później został nauczycielem muzyki w górnośląskich szkołach w Katowicach i Chorzowie. Prowadził tam również chóry. W l. 1929-32 studiował eksternistycznie w Śląskim Konserwatorium Muzycznym w Katowicach, gdzie ukończył kompozycję, grę na organach i fortepianie. II wojnę światową spędził w Gnojniku na Zaolziu, poświęcał się wówczas pracy kompozytorskiej, grze organowej i studiom z zakresu teorii muzyki. Po wyzwoleniu Śląska początkowo pracował w Szkole Muzycznej w Cieszynie, której był jednym ze współorganizatorów, zaś od 1946 r. związał się na stałe z Państwową Wyższą Szkołą Muzyczną w Katowicach (obecną Akademią Muzyczną). Przechodził kolejne szczeble w hierarchii naukowej. W 1957 r. otrzymał nominację na docenta, a w 1963 r. został wybrany rektorem tej uczelni. Nie zaprzestał jednak pracy twórczej Jego dorobek jest bogaty i różnorodny. Obejmuje kompozycje chóralne, miniatury instrumentalne i orkiestrowe. Szczególną dziedziną jego zainteresowań jest śląski folklor muzyczny. W tej dziedzinie ma duże zasługi w popularyzacji i upowszechnianiu śląskiej pieśni ludowej w całej Polsce. Na jego dorobek kompozytorski składa się ponad 100 utworów zebranych w 25 opusach. Pisał też pieśni, kantaty na chór męski, głosy solowe, orkiestrę symfoniczną. Komponował także tańce na małe zespoły wokalne i instrumentalne. Do najważniejszych jego utworów należą Preludium i Fuga na organy. Opracował także zbiór pieśni dla chórów szkolnych o tematyce ludowej. Jako instrumentalista występował wielokrotnie (grając na organach) w rozgłośni Polskiego Radia w Katowicach. Zmarł nagle 11 czerwca 1965 r.; został pochowany w Cieszynie.